CRBR – z czym to zjeść? Jakie zmiany od maja?

20Maj

Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR)

Jest to system, w którym są gromadzone i przetwarzane informacje o beneficjentach rzeczywistych, tj. osobach fizycznych sprawujących bezpośrednią lub pośrednią kontrolę nad spółką.

Utworzenie Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych stanowi realizację przepisów dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/849 z 20 maja 2015 r. w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu (tzw. IV dyrektywa AML).

Przepisy Unii Europejskiej zobowiązują państwa członkowskie do przechowywania informacji na temat beneficjentów rzeczywistych w centralnym rejestrze oraz do udostępniania tych informacji właściwym organom i jednostkom analityki finansowej, a także podmiotom zobowiązanym (w ramach stosowania środków należytej staranności wobec klienta).

Ustawa z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu implementuje przepisy IV dyrektywy AML.

Jaki jest cel rejestru?

Jednym z głównych zadań CRBR jest przeciwdziałanie praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu.

Założeniem powstania rejestru jest posiadanie dokładnych i aktualnych danych o beneficjentach rzeczywistych, co ma kluczowe znaczenie dla zwalczania tego typu zjawisk, celem m.in. uniemożliwienia przestępcom celowego ukrycia swojej tożsamości w skomplikowanej strukturze korporacyjnej.

Publiczny charakter rejestru umożliwia każdemu nieodpłatny dostęp do informacji o beneficjentach rzeczywistych, przez co zapewnia również kontrolę informacji przez społeczeństwo oraz przyczynia się do zwiększenia zaufania do rynku finansowego i uczestników obrotu gospodarczego.

Kim jest beneficjent rzeczywisty?

Zgodnie z definicją ustawową, beneficjentem rzeczywistym jest osoba fizyczna lub osoby fizyczne sprawujące bezpośrednio lub pośrednio kontrolę nad klientem poprzez posiadane uprawnienia, które wynikają z okoliczności prawnych lub faktycznych, umożliwiające wywieranie decydującego wpływu na czynności lub działania podejmowane przez klienta lub osobę fizyczną lub osoby fizyczne, w imieniu których są nawiązywane stosunki gospodarcze lub przeprowadzana jest transakcja okazjonalna.

Beneficjentem rzeczywistym jest – wobec powyższego – osoba fizyczna.

W przypadku spółek kapitałowych beneficjentem rzeczywistym jest wspólnik spółki kapitałowej, który posiada więcej niż 25% udziałów/ akcji lub wspólnik, który posiada więcej niż 25% ogólnej liczby głosów w spółce.

spółkach osobowych beneficjantami rzeczywistymi w praktyce są również najczęściej wspólnicy. Wyjątkiem może być przypadek, gdy wspólnik jest ograniczony w prawie głosu i w związku z tym posiada mniej niż 25% ogólnej ilości głosów.

Ustawa definiuje jeszcze 2 przypadki, w których instytucje obowiązane identyfikują beneficjentów rzeczywistych swoich klientów, m.in. w przypadku klienta będącego osobą fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą co do zasady beneficjentem rzeczywistym będzie sama osoba prowadząca tę działalność.

Instytucja obowiązana – kto to?

Należy zwrócić również uwagę, że ustawa z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu) wprowadziła pojęcie instytucji obowiązanej. Są to zarówno podmioty (firmy, instytucje, organizacje i stowarzyszenia), jak i indywidualni przedsiębiorcy.

Wspomniana ustawa wskazuje na katalog podmiotów będących instytucjami obowiązanymi.

Początkowo instytucje obowiązane związane były z sektorem bankowym i ubezpieczeniowym, lecz zakres ten został rozciągnięty także na niektóre podmioty świadczące usługi na rynku prywatnym – m.in. na pośredników w obrocie nieruchomościami, przedsiębiorców zapewniających siedzibę, adres prowadzenia działalności  innym podmiotom, czy też podmioty świadczące usługi w zakresie wymiany i handlu walutami wirtualnymi.

Nadto, ustawa rozszerzyła także krąg podmiotów objętych jej reżimem o przedsiębiorców przyjmujących płatności w gotówce powyżej określonej kwoty.

Wobec tego  ustawę stosuje się również w stosunku do domów maklerskich, funduszy inwestycyjnych, kantorów, adwokatów, radców prawnych, notariuszy, pośredników w obrocie nieruchomościami oraz fundacji i stowarzyszeń, jeśli przyjmują lub dokonują płatności w gotówce o wartości równej lub przekraczającej równowartość 10 tysięcy euro.

Do grona instytucji, które będą musiały identyfikować beneficjentów rzeczywistych, dochodzą również biura księgowe (prowadzące działalność w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych) i handlarze dziełami sztuki.

Przedsiębiorca jako instytucja obowiązana

Ustawodawca włączył  do grona instytucji obowiązanych przedsiębiorców i nałożył na nich obowiązki takie, jak w przypadku innych, większych podmiotów gospodarczych.

Co istotne jest tak w wypadku spełnienia co najmniej jednego z trzech kryteriów:

  • świadczenie usług polegających np. na tworzeniu jednostek organizacyjnych, pełnieniu funkcji członka zarządu, prowadzeniu wirtualnego biura, działaniu jako powiernik trustu;
  • przyjmowanie albo dokonywanie płatności w gotówce w wysokości minimum 10.000 euro, nawet jeśli są one podzielone na wiele transakcji powiązanych (zob. pkt 23 powyżej);
  • świadczenie usług udostępniania skrytek sejfowych (zob. pkt 24 powyżej).

Do czego zatem zobowiązane są ww. instytucje obowiązane?

Przede wszystkim są obowiązane stosować szereg środków bezpieczeństwa, w tym wdrożyć w ramach swojej działalności oraz dokonywać bieżącej identyfikacji i zgłaszania beneficjentów rzeczywistych (o których była mowa powyżej).

Przykładowymi obowiązkami są:

  • posiadanie wewnętrznej procedury,
  • wprowadzenie mechanizmów ochrony osób zgłaszających nieprawidłowości,
  • raportowanie podejrzanych transakcji,
  • identyfikacja klientów,
  • ocena  stosunków gospodarczych oraz uzyskiwania informacji na temat ich celu i zamierzonego charakteru,
  • badania źródła pochodzenia wartości majątkowych będących w dyspozycji klienta.

Zmiany od maja 2021 roku

Dotychczas obowiązkiem zgłaszania informacji o beneficjentach rzeczywistych do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych objęte były:

  • spółki jawne;
  • spółki komandytowe;
  • spółki komandytowo-akcyjne;
  • spółki z ograniczoną odpowiedzialnością;
  • spółki akcyjne, z wyjątkiem spółek publicznych w rozumieniu ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych

Nowelizacja z 30 marca 2021 r. (która weszła w życie 15 maja 2021 r.) rozciąga obowiązek zgłaszania informacji o beneficjentach rzeczywistych także na:

  • trusty, których powiernicy lub osoby zajmujące stanowiska równoważne: a) mają miejsce zamieszkania lub siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub b) nawiązują stosunki gospodarcze lub nabywają nieruchomość na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w imieniu lub na rzecz trustu;
  • spółki partnerskie;
  • europejskie zgrupowania interesów gospodarczych;
  • spółki europejskie;
  • spółdzielnie;
  • spółdzielnie europejskie;
  • stowarzyszenia podlegające wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego;
  • fundacje.

O co chodzi z klientem? Kim jest?

Nowelizacja rozszerza również definicję klienta. Przez klienta należy rozumieć osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której:

  • instytucja obowiązana świadczy usługi lub dla której wykonuje czynności wchodzące w zakres prowadzonej przez nią działalności zawodowej, w tym z którą instytucja obowiązana nawiązuje stosunki gospodarcze,
  • lub na zlecenie której przeprowadza transakcję okazjonalną (która nie jest przeprowadzana w ramach stosunków gospodarczych),
  • przy czym w przypadku umowy ubezpieczenia przez klienta instytucji obowiązanej rozumie się ubezpieczającego,
  • a w przypadku umowy o prowadzenie rejestru akcjonariuszy, przez klienta instytucji obowiązanej rozumie się wyłącznie akcjonariusza, zastawnika lub użytkownika akcji podlegającego wpisowi do tego rejestru w związku z transakcją stanowiącą podstawę dokonania wpisu.

Co jeszcze się jeszcze zmieniło od 15 maja 2021 r.?

Rejestr beneficjentów został uznany za niewystarczający, wobec czego nowelizacja zakłada zaostrzenie obowiązków dotyczących przeciwdziałania praniu pieniędzy.

W związku z tym instytucje obowiązane będą musiały wypełnić dodatkowe obowiązki w zakresie stosowania środków bezpieczeństwa oraz identyfikacji beneficjentów rzeczywistych.

Nowelizacja wprowadza zmiany w zakresie stosowania tzw. środków bezpieczeństwa finansowego – czyli w praktyce zaostrza wymogi należytej staranności przy ustalaniu beneficjentów rzeczywistych przez instytucje obowiązane.

Utworzenie rejestru miało być pomocne w szczególności dla instytucji obowiązanych, które muszą ustalać beneficjentów rzeczywistych w ramach stosunków gospodarczych z klientami. Nowelizacja zakłada jednak, że nie jest wystarczające samo pozyskanie od instytucji obowiązaną informacji z rejestru.

Stwierdzono, że samo zgłaszanie beneficjentów rzeczywistych nie spełnia kryterium dochowania należytej staranności, ponieważ nie ma mechanizmu weryfikacji podawanych do rejestru danych. Instytucja obowiązana musi zatem dodatkowo, we własnym zakresie, ustalać czy podane w rejestrze dane są prawidłowe.

Obecnie wskazywanie informacji o beneficjencie rzeczywistym nie wymaga przedkładania żadnych dodatkowych dokumentów. Po zmianie, beneficjent będzie musiał dostarczyć podmiotowi zobowiązanemu do jego rejestracji, informacji potwierdzających, że może on zostać wpisany do rejestru.

Nadto, nowelizacja zakłada, że wymagane będzie przekazanie organowi właściwemu w sprawach rejestru informacji o stwierdzonych rozbieżnościach wraz z uzasadnieniem i dokumentacją.

Co istotne, odpowiedzialność za brak zgłoszenia lub jego aktualizacji ponosić będzie nie tylko podmiot zobowiązany do dokonania zgłoszenia, np. spółka kapitałowa, ale także sam beneficjent.

Jeżeli jego działanie będzie skutkowało tym, że podmioty obowiązane do dokonania zgłoszeń nie dokonają zgłoszenia lub aktualizacji informacji lub podadzą informacje niezgodne ze stanem faktycznym, może zostać ukarany karą pieniężną w wysokości do 50.000 zł.

Od 15 maja 2021 r. do kompetencji organu właściwego w sprawie CRBR należy również nakładanie kar pieniężnych oraz podejmowanie działań w celu zapewnienia prawidłowości i aktualizacji informacji w rejestrze.

W tym celu wszczynane będą postępowania wyjaśniające, które będą odnotowywane w rejestrze. Organ będzie uprawniony także do dokonania sprostowania danych zamieszczonych w rejestrze.

W praktyce – gdzie i kiedy zgłaszać należy beneficjentów rzeczywistych i kto dokładnie tego dokonuje?

Zgłoszenia beneficjentów odbywa się elektronicznie na stronie https://crbr.podatki.gov.pl

Kto dokonuje zgłoszenia?

Zgłoszenia do CRBR może dokonać wyłącznie osoba uprawniona do reprezentowania spółki, zgodnie z zasadą reprezentacji.

Co do zasady w spółce osobowej uprawniony do zgłoszenia będzie wspólnik, a w spółce kapitałowej zarząd. Osoby dokonujące zgłoszenia odpowiadają za prawidłowość danych zawartych w zgłoszeniu pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.

Zgłoszenie zmian musi być opatrzone musi być kwalifikowanym podpisem elektronicznym lub profilem zaufanym ePUAP uprawnionej osoby.

Pełnomocnicy nie są uprawnieni do dokonania zgłoszenia informacji do CRBR.

Kiedy dokonuje się zgłoszenia do CRBR?

  • w przypadku nowych spółek – w terminie 7 dni roboczych od dnia wpisania spółki do KRS;
  • w przypadku zmiany informacji podanych do rejestru – w ciągu 7 dni od dnia powstania zmiany;
  • w przypadku spółek istniejących przed 13 października 2019 r. – zgłoszenia należało dokonać do 13 lipca 2020 r.

Porozmawiaj z autorem

Karolina Listopadzka

aplikant radcowski

klistopadzka@jczkancelaria.pl +48 668201535

Mogą Cię zainteresować

24Maj

likwidacja spółki z oo

Likwidacja spółki z o.o.

Likwidacja spółki z o.o.

20Kwi

Prosta Spółka Akcyjna – część trzecia

Prosta Spółka Akcyjna – część trzecia
wszystkie wpisy